Ceny warzyw i owoców potrafią zaskoczyć. Ten sam pomidor kosztuje w styczniu trzy razy więcej niż w sierpniu, a truskawki kupowane w marcu nie tylko są droższe, ale też smakują jak odległe wspomnienie tych czerwcowych. Nie jest to przypadek, ale prosta logika sezonowości, która od zawsze rządzi rolnictwem. Gdy produkt dojrzewa masowo i lokalnie, jego cena spada, jakość rośnie, a my możemy kupować więcej za mniej. Problem w tym, że współczesne sklepy przez cały rok oferują pełne półki wszystkiego, co skutecznie rozmywa poczucie pór roku i sprawia, że kupujemy drożej, niż musimy.
Co warto kupować wiosną i latem?
Wiosna zaczyna się powoli. Najpierw pojawiają się nowalijki, które mimo że lokalne, bywają początkowo dość drogie, bo rynek dopiero się rozgrzewa. Potem, w maju, ceny zaczynają wyraźnie spadać. To czas rzodkiewek, szczypiorku, sałat, szparagów i pierwszych polskich truskawek. Szparagi – warzywo, które przez resztę roku kosztuje majątek, bo jest sprowadzane z daleka – w maju i czerwcu można kupić w bardzo rozsądnych cenach. Trzeba jednak z tej okazji korzystać szybko, bo okno sezonowe jest krótkie i błyskawicznie się zamyka.
Lato to absolutne eldorado dla kogoś, kto chce jeść dobrze i tanio. Od czerwca do września rynek zalewają pomidory, ogórki, papryka, cukinia, fasolka szparagowa, buraki, marchew, pietruszka, a z owoców czereśnie, wiśnie, maliny, jagody, porzeczki, brzoskwinie, morele i w końcu jabłka oraz gruszki. To moment, by gotować z rozmachem i jednocześnie myśleć o przyszłości: mrożenie, przetwory, suszenie – wszystkie te metody pozwalają zatrzymać letnie ceny i smaki na zimę, gdy za te same produkty trzeba płacić dużo więcej.
Co warto kupować jesienią i zimą?
Jesień to czas warzyw korzeniowych i kapustnych – i dobrze o tym zapamiętać, bo właśnie wtedy są one najsmaczniejsze i najtańsze. Ziemniaki, buraki, marchew, seler, pietruszka, pasternak, kapusta biała, czerwona i włoska, brokuły i kalafior osiągają we wrześniu i październiku szczyt sezonu. Ceny są niskie, a jakość wysoka, więc to idealny moment, by zaopatrzyć się w większe ilości i przechować je w chłodnym miejscu. Chłodna piwnica lub spiżarnia potrafi zastąpić drogie zimowe zakupy.
Zima jest sezonem najtrudniejszym dla lokalnego jedzenia, ale nie to nie znaczy, że musimy kupować wszystko z importu. Kiszonki – kapusta i ogórki – to polskie superfoods dostępne przez cały rok w niskich cenach, bogate w probiotyki i witaminę C. Jabłka przechowywane w chłodniach przez krajowych producentów są dostępne całą zimę w rozsądnych cenach i wciąż znacznie smaczniejsze niż egzotyczne owoce sprowadzane z antypodów. Cytrusy to jeden z wyjątków – pomarańcze i mandarynki mają swój naturalny sezon właśnie zimą i wtedy są najtańsze oraz najlepszej jakości, bo dojrzewają w tej porze roku w basenie Morza Śródziemnego.
Gdzie kupować sezonowe warzywa i owoce, żeby zapłacić jak najmniej?
Supermarket jest wygodny, ale rzadko najtańszy, jeśli chodzi o świeże warzywa i owoce. Targowiska, bazary i rynki miejskie to miejsca, gdzie sezonowość jest jeszcze wyraźniej odczuwalna – ceny wahają się w rytm zbiorów, a sprzedawcy często oferują produkty prosto od lokalnych rolników. Warto wyrobić sobie nawyk cotygodniowej wizyty na targu, szczególnie pod koniec jego działania, gdy część sprzedawców obniża ceny, by nie wracać z towarem do domu. Można wtedy kupić duże ilości po bardzo atrakcyjnych cenach, idealne do przetworów czy mrożenia.
Coraz popularniejsze stają się też skrzynki warzywne od lokalnych rolników, kooperatywy spożywcze i sprzedaż bezpośrednia przez internet. To modele zakupów, które eliminują pośredników i skracają łańcuch dostaw do minimum, co przekłada się na niższe ceny i świeższy produkt. Wiele gospodarstw oferuje możliwość samozbioru, co jest szczególnie opłacalne w sezonie truskawkowym, malinowym czy przy jabłkach. Płacimy wtedy ułamek ceny sklepowej i mamy gwarancję absolutnej świeżości. Wymaga to odrobiny planowania, ale dla rodziny regularnie kupującej owoce i warzywa może oznaczać oszczędności rzędu kilkuset złotych miesięcznie.
Jak korzystać z sezonowych cen przez cały rok?
Odpowiedź jest prosta: mrożąc je i robiąc z nich przetwory. Kilogram mrożonych truskawek przygotowanych samodzielnie latem kosztuje ułamek tego, co zapłacimy za gotowy mrożony produkt ze sklepu zimą. Mrożenie nie wymaga specjalistycznego sprzętu – wystarczy umyć owoce, osuszyć je i rozłożyć na blasze do wstępnego zamrożenia przed przełożeniem do woreczków, by nie skleiły się w bryłę. Mrożonki domowej roboty zachowują smak i wartości odżywcze przez wiele miesięcy i są wolne od konserwantów, które pojawiają się w produktach komercyjnych. Przetwory – proste dżemy, przeciery pomidorowe, ogórki kiszone czy papryka marynowana – również nie wymagają dużego doświadczenia ani czasu, a przy tym słoik dobrego przecieru pomidorowego zrobionego z letnich, dojrzałych pomidorów to zupełnie inna kategoria smakowa niż puszka koncentratu kupiona w grudniu.
Sezonowe zakupy z myślą o przyszłości to strategia, którą stosowały nasze babcie z konieczności, a my możemy stosować z wyboru – i mieć z tego podwójny zysk: w portfelu i na talerzu.
O autorze
